PHƯƠNG ĐÌNH – HỒ VĂN
Nằm phía trước quần thể Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Hồ Văn từ lâu đã là một phần không thể tách rời của không gian văn hóa Thăng Long xưa. Dù diện tích hồ ngày nay chỉ còn khoảng 12.297m² do quá trình đô thị hóa và quy hoạch của thành phố, nơi đây vẫn lưu giữ được vẻ thanh nhã, trầm mặc và những lớp ký ức lịch sử đặc biệt.
Giữa mặt hồ nổi lên gò Kim Châu – trên gò dựng Phán Thủy đường là nơi diễn ra các buổi bình thơ văn của nho sĩ kinh thành xưa. Phán Thủy đường nay không còn nhưng trên gò còn 1 tấm bia dựng năm Tự Đức thứ 18 (1865) được tìm thấy trong dịp tu sửa Văn Miếu và nạo vét Hồ Văn. Bài ký trên bia được Hoàng Giáp khoa thi năm 1851 Lê Hữu Thanh soạn nói về việc dựng đình bia Tiến sĩ, sửa sang, nạo vét, cải tạo hồ Văn và năm 1865 Đặng sứ quân xây 1 đình trên gò Kim Châu và đặt tên là Văn hồ đình.
Năm 2017, thành phố Hà Nội đã phê duyệt chủ trương phục dựng tòa Phương Đình trên gò Kim Châu thuộc hồ Văn. Đến năm 2022, tòa Phương Đình mới được hoàn thành mang đến một diện mạo mới cho hồ Văn.
Hạng mục tòa Phương Đình là kiến trúc quan trọng và duy nhất trên gò, nằm ở vị trí trung tâm của gò Kim Châu, trên trục thần đạo của tổng thể khu Di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám, hướng quay theo hướng của các công trình chính. Kiến trúc Phương Đình chồng diêm 2 tầng, 8 mái đặt trên nền cao hơn so với mặt sân. Kết cấu bộ khung gồm 16 cột gỗ cùng hệ thống cột cái, cột quân.
Giá trị của Phương Đình không chỉ nằm ở hình thức kiến trúc mà còn ở ý nghĩa văn hóa mà công trình gợi mở. Sự hiện diện của Phương Đình giúp tái hiện phần nào không gian sinh hoạt học thuật của các bậc nho sĩ Thăng Long xưa, khơi dậy truyền thống hiếu học, trọng đạo và trọng dụng nhân tài của dân tộc. Đồng thời, nơi đây còn là địa điểm tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, giáo dục, trưng bày và trải nghiệm di sản, góp phần đưa lịch sử đến gần hơn với công chúng.
Giữa nhịp sống hiện đại của Thủ đô, Phương Đình trên gò Kim Châu như một không gian thanh bình. Công trình không chỉ kết nối không gian Hồ Văn với khu nội tự Văn Miếu – Quốc Tử Giám mà còn trở thành cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa di sản và con người. Qua đó, Phương Đình góp phần làm phong phú thêm giá trị cảnh quan, kiến trúc và đời sống văn hóa của Hồ Văn - một không gian đặc biệt trong quần thể di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám.
